Hazırlayan: Yorum yapılmamış Paylaş:

Dijital Anafor – Ekran Bağımsızlığı Zirvesi

Hazırlayan Melike Başak Ekin

Haziran 2026

Giriş ve Zirveni Amacı

Dijital Anafor – Ekran Bağımsızlığı Zirvesi, dijitalleşmenin birey, aile ve toplum üzerindeki etkilerini teknolojik, kültürel, psikolojik, hukuki ve etik boyutlarıyla ele almak amacıyla 12–13 Haziran 2026 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, RTÜK ve İstanbul Aile Vakfı’nın gerçekleştirdiği zirveye Hazar Derneği olarak katılım sağladık. İki gün süren programda çok önemli başlıklar masaya yatırıldı ve politika önerileri ortaya kondu.

Zirvenin temel mesajı teknolojiyi hayatımızdan çıkarmak değil; insanın ekran karşısında yeniden irade ve inisiyatif sahibi olmasını sağlamak olarak belirginleşti. Zirveye, akademisyenler, klinisyenler, medya temsilcileri, hukukçular ve sivil toplum temsilcileri katıldı.

Etkinlik kapsamında düzenlenen ilk panelde ağırlıklı olarak Gazze ve medya etiği, medyanın toplumsal sorumluluğu ile dijital platformların siyasi ve kültürel işlevi ele alındı. İkinci gün ise ekran bağımlılığı, dijital ebeveynlik, yapay zekâ ve kültür, içerik kalitesi değerlendirmesi ve çocukların dijital güvenliği konularına odaklanıldı.

Birinci Gün Özeti – 12 Haziran 2026Açılış ve Protokol Konuşmaları

Zirvenin açılış oturumunda İstanbul Aile Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Üner Karabıyık, RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş Açılış oturumunun ardından Aile ve Çocuk Dostu Yapımlar Ödül Töreni düzenlendi.

Özel Oturum: Gazze ve Medya

Bu oturumda Anadolu Ajansı Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Karagöz ve TRT Genel Müdürü Prof. Dr. Mehmet Zahid Sobacı konuştu.

Serdar Karagöz, Gazze’de yaşanan insani krizin medya tarafından nasıl ele alındığını anlattı. Anadolu Ajansı’nın bu süreçte hayata geçirdiği Kanıt, Tanıklık ve Sanık isimli belgesel üçlemesini paylaştı. Bu çalışmaların temel amacı, yaşanan insani trajedinin uluslararası ceza hukuku çerçevesinde kayıt altına alınması olarak tanımlandı. Uluslararası medyada ‘fail’in ve savaş suçlarının haberlerden nasıl sistematik biçimde silindiğine dair New York Times manşetleri örnek gösterildi.

TRT Genel Müdürü Sobacı, ekran bağımlılığı ve dijital platformlar meselesini stratejik bir çerçevede ele aldı. RTÜK’ün gerçekleştirdiği araştırmaya atıfla gençlerin sosyal medyada günde ortalama 3 saat 20 dakika geçirdiğini, 15–21 yaş grubundaki her 100 gençten 37’sinin yüksek düzeyde ekran bağımlılığı riski taşıdığını aktardı. RTÜK’ün geliştirmekte olduğu yapay zekâ tabanlı izleme sistemi de bu oturumda kamuoyuyla paylaşıldı.

Panel: Ekran Medeniyeti, Aile ve Değerler

Bu panelde yönetmen, akademisyen ve medya temsilcilerinin katılımıyla ekranların aile yapısı üzerindeki kültürel etkileri tartışıldı. Öne çıkan başlıca görüşler şu şekilde özetlenebilir:

  • Televizyon, başlangıçta aile içi ortak aktiviteye katkı sağlayan bir araçken zamanla bireysel ekranlara dönüşmüştür; bu dönüşüm aile içi iletişimi zayıflatmaktadır.
  • Aile değerlerini ve millî-manevî değerleri öne çıkaran içerikler, izleyici tarafından tercih edilmekte ve reyting yarışında rakiplerini geride bırakabilmektedir.
  • Netflix gibi uluslararası platformlar belirli bir kültürel ve ideolojik perspektifi yaygınlaştırırken, TRT’nin Tabii platformu yerli ve değer temelli içerik üretiminde alternatif bir mecra olarak konumlanmaktadır.
  • Sanal bahis bağımlılığı aile yapısını tehdit eden en önemli sorunlardan biri olarak değerlendirilmiş; boşanma istatistiklerinde uyuşturucu bağımlılığını geride bıraktığı vurgulanmıştır.

İkinci Gün Özeti – 13 Haziran 2026

Panel: Ekran ve Kültür

Bu panelde dört akademisyen sunum gerçekleştirdi.

Doç. Dr. Gülenay Pınarbaşı – Dijital Ruh İkizi ve Yapay Zekâ:

Pınarbaşı, kişisel verilerin yapay zekâ algoritmaları tarafından işlenerek bireyin ‘dijital ruh ikizi’ne dönüştürüldüğünü anlattı. Hayatını kaybeden bireylerin dijital verilerinden oluşturulan ‘yas botları’ (griefbots) uygulamalarını kişisel mahremiyet, veri güvenliği ve insan kimliği açısından tartışmaya açtı.

Sosyal Hizmet Uzmanı Melih Demirci – Pornografi Kültürü ve Hiperseksüelleşme:

Demirci, pornografinin yalnızca bireysel bir bağımlılık sorunu olmadığını; dijital kültürün bir parçası hâline geldiğini ve müzik videoları, diziler, sosyal medya gibi pek çok platformun cinsel içerik yönünde homojenleştiğini vurguladı. Temel çözüm önerisi olarak medya okuryazarlığı, ailenin güçlendirilmesi ve dijital dayanıklılığın artırılması gerektiğini paylaştı.

Prof. Dr. Haldun Narmanlıoğlu – Dijital Vatandaşlık:

Narmanlıoğlu, ‘birlikte ama yalnız’ olgusunu somut aile deneyimleriyle aktardı. Çocukların ekranlardan tamamen uzak tutulmasının artık mümkün olmadığını; bu nedenle hedefin ‘dijital vatandaş’ yetiştirmek olması gerektiğini belirtti. Ebeveynlerin yasaklayan değil, çocuklarıyla birlikte öğrenen ve dijital dünyayı birlikte deneyimleyen rehberler olması gerektiğini vurguladı.

Prof. Dr. Ahmet Dağ – Yapay Zekâ Çağında Kültür:

Dağ, teknolojiyi yalnızca teknik bir araç olarak değil, insanın düşünme biçimini dönüştüren kültürel ve felsefi bir süreç olarak ele aldı. Yapay genel zekâ, transhümanizm ve teknolojik tekillik gibi kavramların insanlığın temel tartışma alanları olmaya aday olduğunu aktardı; bu sürecin insan onuru, ahlaki değerler ve kültürel kimlik korunarak yönetilmesi gerektiğini savundu.

Panel: Ekran ve Bağımlılık

Bu oturumda ulusal ve uluslararası uzmanlar ekran bağımlılığının klinik, psikolojik ve toplumsal boyutlarını aktardı. Yale Üniversitesi Bağımlılık Araştırmaları Birimi Başkanı Prof. Dr. Marc Potenza, video mesajıyla uluslararası literatürden güncel verileri paylaştı.

Kln. Psk. Ahmet Burak Can – Çocuklarda Problemli Ekran Kullanımı ve Dijital Ebeveynlik:

Can, ‘sıfır gün’ kavramı çerçevesinde çocuk ihmalinin artık çocuk istismarı kadar ciddi bir risk unsuru olduğunu vurguladı. RTÜK araştırmasına göre 6–11 yaş grubundaki çocukların büyük çoğunluğunun siber zorbalığa maruz kaldığını ve bu durumu ebeveynleriyle paylaşmadığını aktardı. Ekran kullanımında sürenin yanı sıra biçim ve içeriğin de değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Çocuklarda ekran bağımlılığı riski taşıyan davranışlar şöyle sıralandı:

  • Ekran kullanımını gizlemek veya yalan söylemek
  • Stresi azaltmak için ekrana başvurmak
  • Ekran süresi azaltıldığında belirgin öfke veya huzursuzluk göstermek
  • Uyku düzeninin bozulması
  • Sosyal ve akademik ilişkilerde gerileme

Kln. Psk. Dr. Süreyya Kitapçıoğlu – Oyun Bağımlılığı:

Kitapçıoğlu, bağımlılık ile problemli kullanımı birbirinden ayırt etmenin önemine dikkat çekti. Türkiye’deki ergenlik grubunda oyun bağımlılığı oranının yüzde 8,5’e ulaştığını, dünya ortalamasının ise yüzde 1–3 arasında olduğunu paylaştı. Çocukların oyun ve ekran üzerinden karşıladığı üç temel ihtiyacı yetkinlik, özerklik ve ilişkisellik olarak tanımladı. Kültüre özgü müdahale programlarının geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Çiçek Derneği Sunumu: Dijital İçerik Değerlendirme Pusulası

Kln. Psk. Esra Güneş, Çiçek Derneği bünyesinde geliştirilen içerik değerlendirme sistemini tanıttı. Bu sistem; güvenlik, gelişimsel uygunluk ve sanatsal nitelik olmak üzere üç eksen üzerinden çocuklara yönelik dijital içerikleri (film, oyun, uygulama) değerlendirmektedir. Puanlama 10 üzerinden yapılmakta; cinsellik ve şiddet gibi hassas unsurlar farklı katsayılarla ağırlıklandırılmaktadır. Değerlendirme raporları aileye karar desteği sunmayı amaçlamakta, nihai kararı ise aileye bırakmaktadır.

Temel Bulgular ve Öne Çıkan Veriler

Zirve boyunca paylaşılan araştırma verilerinden öne çıkanlar:

  • RTÜK araştırmasına göre 15–21 yaş gençlerin sosyal medyada günlük ortalama 3 saat 20 dakika, dijital platformlarda 1 saat, televizyonda 40 dakika geçirmektedir.
  • Gençlerin yüzde 90’ının sosyal medya hesabı bulunmakta, yaklaşık yüzde 25’inin tüm hesap bilgileri kamuya açık durumdadır.
  • Her 100 gençten 37’sinin ekran bağımlılığı riski yüksek düzeydedir.
  • Türkiye’deki ergenlik grubunda oyun bağımlılığı prevalansı yüzde 8,5 olarak ölçülmüştür.
  • Brown Üniversitesi’nden Lisa Littman’ın araştırmasına göre ani cinsiyet hoşnutsuzluğu yaşayan gençlerin yüzde 86,7’si bu sürecin öncesinde dijital ortamda ilgili içeriklere maruz kalmıştır.
  • Sanal bahis/kumar bağımlılığı, boşanma nedenlerinde uyuşturucu ve diğer bağımlılık türlerini geride bırakmıştır.
  • Singapur’da yapılan bir araştırma, ekransız aile sofralarının ebeveynlerin dijital rehberliği üzerindeki etkisini artırdığını ortaya koymuştur.

Sonuç ve Öneriler

Zirve süresince dile getirilen çözüm önerileri ve vurgular şu başlıklar altında özetlenebilir:

Aileler İçin

  • Çocukların ekran kullanımı değerlendirilirken yalnızca süre değil, biçim ve içerik birlikte ele alınmalıdır.
  • Ebeveynler, çocukla birlikte öğrenen ve dijital dünyayı paylaşan rehberler olmalıdır.
  • Aile sofraları ekransız tutulmalı; bu saatler çocuklarla derin iletişim ve değer aktarımı için fırsat olarak kullanılmalıdır.
  • Anne ve babanın ekran rehberliğinde tutarlı ve birbirini destekleyen bir tutum sergilemesi büyük önem taşımaktadır.
  • Çocuklarla güvenli bağ kurulması; yasaklayıcı değil, anlayıcı bir iletişim dilinin benimsenmesi gereklidir.

Eğitimciler ve Sivil Toplum İçin

  • Medya okuryazarlığı ve dijital vatandaşlık eğitimi müfredata entegre edilmelidir.
  • Siber zorbalığa maruz kalan çocukların bunu çevresiyle paylaşmaktan kaçındığı göz önünde bulundurularak erken tespit mekanizmaları geliştirilmelidir.
  • Oyun ve ekran bağımlılığına yönelik kültüre özgü müdahale programları hazırlanmalıdır.
  • Dijital içerik değerlendirme sistemlerinin yaygınlaştırılması, ailelerin bilinçli seçim yapmasına katkı sağlayacaktır.

Politika Yapıcılar İçin

  • RTÜK’ün geliştirmekte olduğu yapay zekâ tabanlı izleme sistemi, içerik denetimine önemli katkı sağlayacaktır.
  • Kamu kurumlarının dijital platformlardaki varlığı, yerli ve millî alternatiflerin güçlendirilmesiyle dengelenmelidir.
  • Sanal bahis ile mücadelede yalnızca cezai yaptırımların değil, bağımlılık odaklı yaklaşımların da politikalara dahil edilmesi gerekmektedir.
  • Aile ve Çocuk Dostu Yapım teşvikleri, nitelikli içerik üretimini destekleyecek şekilde sürdürülmelidir

Kapanış Notu

Dijital Anafor – Ekran Bağımsızlığı Zirvesi, dijital çağın yarattığı risklerin yalnızca teknik tedbirlerle değil; aile, eğitim, hukuk ve kültür politikalarının birlikte ele alındığı bütüncül bir yaklaşımla karşılanabileceğini ortaya koymuştur. Aliya İzzetbegoviç’in sıkça atıfta bulunulan sözüyle ifade edildiği gibi, ‘modern zamanlarda iyi olmak yetmemekte; güçlü iyiler olmak gerekmektedir.’ Bu perspektif, zirvede dile getirilen tüm önerilerin ortak paydası olmuştur.

 

Dijital Anafor: Ekran Bağımsızlığı Zirvesi"nde neler Konuşuldu?

Önceki Yazı

Sonraki Yazı

ALLY for Future: Genç Müslüman Kadınlar Liderlik Programı

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir