Belfast’ta İkinci Gün: Anlaşmadan Sonra Barışı İnşa Etmek
24 Eylül 2026 / Belfast
Belfast’taki ikinci günümüzde aynı oturum içinde üç farklı kuşağın ve siyasi tecrübenin sesini dinledik. Jane Morrice kadınların barış sürecine nasıl dâhil olduklarını ve masaya ne taşıdıklarını; Tara Grace Connolly barışın içinde yetişen yeni kuşağın deneyimini; Declan Kearney ise silahlı çatışmanın konusu olmuş anayasal hedeflerin bugün demokratik siyaset içinde nasıl tartışıldığını anlattı. Bu üç anlatı, anlaşma sonrasındaki Kuzey İrlanda’nın farklı yüzlerini görmemizi sağladı.
Jane Morrice: Kadınlar barış masasına nasıl girdi?
Günün bizim açımızdan en önemli görüşmelerinden biri, Kuzey İrlanda Kadınlar Koalisyonu’nun kurucuları arasında yer alan Jane Morrice ile yaptığımız görüşmeydi. Morrice, kadınların Kuzey İrlanda barış sürecine katılımının hem tanığı hem de doğrudan aktörlerinden biri. Kadınlar Koalisyonu’nun kuruluşunda yer aldı, barış sürecinde aktif olarak çalıştı ve 1998’de Monica McWilliams ile birlikte Koalisyon adına Kuzey İrlanda Meclisi’ne seçildi. Dolayısıyla karşımızda yalnızca barış sürecini gözlemlemiş bir isim değil, kadınların bu süreçte kendilerine siyasi bir alan açma mücadelesinin içinde bulunmuş önemli bir aktör vardı.
Morrice, çatışmanın yıllarca televizyon haberlerinin olağan bir parçası olduğu bir toplumda büyüdüğünü anlattı. Bir süre Kuzey İrlanda’dan ayrılmış, daha sonra BBC’de gazeteci olarak çalışmak üzere ülkesine dönmüştü. Yaşadığı bazı olaylar, zaman içinde kendisi için de olağanlaşmış olan çatışmaya başka türlü bakmasına ve kendisine “Ben ne yapabilirim?” diye sormasına neden olmuştu.
Bu kişisel sorgulama aslında o yıllarda Kuzey İrlanda’daki pek çok kadının yaşadığı daha geniş bir arayışın da kesişim noktasıydı.
1990’ların ortasında barış görüşmelerinin zemini oluşmaya başladığında kadınlar Kuzey İrlanda sivil toplumunda zaten oldukça aktifti. Farklı topluluklarda çalışan kadın örgütleri; yoksulluk, konut, aile, şiddet, insan hakları ve toplumsal sorunlarla ilgileniyor, aynı zamanda birbirinden ayrışmış topluluklar arasında ilişki ağları kuruyordu. Ancak ülkenin geleceğinin konuşulacağı resmî müzakere süreci şekillenirken, kadınların masada neredeyse hiç yer almayacağını gördüler.
Mevcut siyasi partiler içinde daha dengeli temsile yönelik girişimleri de sonuç vermeyince, farklı siyasi görüşlerden ve toplumsal kesimlerden kadınlar bir araya gelerek çok önemli bir adım attılar: Kendilerine masada yer verilmesini beklemek yerine kendi siyasi yapılarını kurdular.
1996’da kurulan Kuzey İrlanda Kadınlar Koalisyonu, çok kısa bir hazırlık döneminin ardından seçimlere girdi ve çok taraflı barış görüşmelerine iki temsilci göndermeyi başardı. Koalisyon kendisini üç temel ilke üzerinden tanımlıyordu: kapsayıcılık, eşitlik ve insan hakları.
Burada dikkat çeken noktalardan biri, Kadınlar Koalisyonu’nun sayısal gücüyle siyasi etkisi arasındaki farktı. Müzakere masasında yalnızca iki temsilciyle yer almalarına rağmen, barış görüşmelerinin gündeminin genişlemesine önemli katkılar sundular. Birleşmiş Milletler için hazırlanan Kuzey İrlanda vaka çalışması da sayısal olarak küçük ve siyasi açıdan yeni bir yapı olmasına rağmen Koalisyonun müzakere süreci ve sonuçları üzerindeki etkisini önemli bir veri olarak kayda geçirdi. Kuzey İrlanda Meclisinin kendi tarihçesinde ise Koalisyonun mağdurların ihtiyaçları, bütünleşik eğitim, karma konut ve sivil toplumun karar süreçlerine katılmasını sağlayacak bir Sivil Forum gibi konuları gündeme taşıdığı belirtiliyor.
Kadınların katkısını önemli kılan noktalardan biri de burada ortaya çıkıyordu. Kadınlar masaya yalnızca “kadın meselelerini” taşımadılar. Güvenlik, silahlar ve anayasal statü gibi büyük siyasi meselelerin yanında, çatışma bittikten sonra insanların nasıl yaşayacağı sorusunu da müzakerenin bir parçası hâline getirmeye çalıştılar. Mağdurların ihtiyaçları ne olacaktı? Çocuklar nasıl bir eğitim sistemi içinde yetişecekti? Birbirinden ayrışmış mahallelerde birlikte yaşamak nasıl mümkün olacaktı? Sivil toplum yeni siyasi düzende nasıl söz sahibi olacaktı?
Bunlar ilk bakışta büyük siyasi pazarlıkların yanında ikincil meseleler gibi görülse de çatışmanın sona ermesinden sonra kurulacak hayatın niteliğini belirleyen sorunlar tam da bunlardı.
Jane Morrice’i dinlerken kadınların bu süreçte gösterdikleri gayreti ve barış görüşmelerine kattıkları farklı bakışı gıptayla dinledik. Kadınların barış süreçlerindeki gücünün yalnızca sayısal temsilden ibaret olmadığını; sahip oldukları toplumsal tecrübelerin, kurdukları ilişki ağlarının ve gündeme taşıdıkları meselelerin de süreci değiştirebildiğini ilk ağızdan duymak bizim için oldukça kıymetliydi.
Morrice’in anlattıklarının değerli bir başka tarafı da aradan geçen yıllardan sonra kendi yaptıklarına eleştirel bakabilmesiydi. Barış anlaşmasına ulaşmaya çok yoğunlaştıklarını, ancak toplumsal uzlaşmaya aynı ölçüde odaklanamadıklarını söyledi. Bunu anlatırken kullandığı “Hâlâ şehrin ortasında duvarlar var” ifadesi, siyasi anlaşmayla gündelik hayat arasındaki mesafeyi oldukça güçlü biçimde özetliyordu.
Belki de Jane Morrice ve Kadınlar Koalisyonu deneyiminden çıkarılabilecek en önemli sonuçlardan biri: Kadınların kendilerine siyasi alanda yer açılmasını beklememiş olması, farklılıklarına rağmen bir araya gelerek o alanı kendilerinin oluşturmalarıydı. Üstelik müzakere masasında yalnızca kadınların temsilini artırmakla kalmamış, barışın ne anlama geldiğine ilişkin tartışmanın sınırlarını da genişletmişlerdi.
Bu nedenle Kuzey İrlanda Kadınlar Koalisyonu kadınların toplumsal birikimlerini barış süreçlerinde nasıl etkili bir güce dönüştürebileceklerini gösteren üzerinde düşünmeye değer bir deneyim olarak hafızalarımızda yer etti.
Tara Grace Connolly: “Ben bir barış bebeğiyim”
Genç kuşağın perspektifini Tara Grace Connolly’den dinledik. Söze kendisini “Ben bir barış bebeğiyim” diye tanımlayarak başladı. Cumhuriyetçi bir aileden gelen Connolly, ailesinin çatışmanın bedellerini yaşadığını; kendi kuşağının ise başka bir Kuzey İrlanda’da büyüdüğünü anlattı.
İlk erkek arkadaşının Birlikçi gelenekten gelmesini örnek göstererek, önceki kuşaklar için çok daha zor olabilecek topluluklar arası ilişkilerin gençler açısından daha mümkün hâle geldiğini söyledi. Kimliklerin de değiştiğini; kendisini yalnızca İrlandalı ya da Britanyalı olarak tanımlamayan, iki geleneği birlikte taşıyan veya kendini bu ikiliğin dışında gören gençlerin bulunduğunu ifade etti.
Bununla birlikte anlatısı bütünüyle iyimser değildi. Şiddetin büyük ölçüde sona ermiş olmasını önemli bir kazanım olarak görürken, barışın sağladığı imkânların sosyal ve ekonomik hayata yeterince yansımadığına ilişkin gençler arasındaki hayal kırıklığından da söz etti.
Connolly’nin anlatısı, barışın ikinci kuşağının gündeminin farklılaştığını gösteriyordu. Çatışmayı doğrudan yaşamamış gençler için mesele yalnızca geçmişteki şiddetin sona ermiş olması değil; bugünkü hayatın, siyasetin ve gelecek imkânlarının nasıl şekillendiğiydi.
Declan Kearney: Anayasal hedeflerin demokratik siyasete taşınması
Günün siyasi görüşmelerinden birini Sinn Féin Ulusal Başkanı ve Güney Antrim milletvekili Declan Kearney ile gerçekleştirdik. Kearney ile görüşme, yalnızca bugünkü Kuzey İrlanda siyasetini değil, barış sürecinin en önemli dönüşümlerinden birini anlamak açısından da önemliydi.
Sinn Féin, kökleri İrlanda Cumhuriyetçi hareketine uzanan ve temel siyasi hedeflerinden biri İrlanda adasının birleşmesi olan bir parti. Kuzey İrlanda’daki çatışma yıllarında Cumhuriyetçi hareketin önemli siyasi aktörlerinden biri olarak öne çıktı ve IRA ile tarihsel bağları nedeniyle barış sürecinin en tartışmalı ama aynı zamanda en önemli taraflarından biri oldu. 1990’lı yıllarda başlayan müzakere süreciyle birlikte Sinn Féin’in demokratik siyasetteki rolü giderek güçlendi; parti 1998 Hayırlı Cuma Anlaşması’nın taraflarından biri oldu. Bugün hem Kuzey İrlanda’da hem de İrlanda Cumhuriyeti’nde faaliyet gösteriyor ve özellikle Kuzey İrlanda siyasetinin en güçlü aktörlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Bu nedenle Kearney’in düşünceleri süreci anlamamız açısından oldukça önemliydi
Kearney’nin anlatısında 1990’ların ikinci yarısı önemli bir dönüm noktasıydı. ABD’nin sürece daha güçlü biçimde dâhil olması, 1997’de Tony Blair hükümetinin göreve gelmesi ve tarafların demokratik ve barışçıl yöntemler etrafında müzakereye yönelmesi barış görüşmelerinin önünü açan gelişmeler arasındaydı. Kearney, Sinn Féin açısından bu dönemde oluşan siyasi zeminin, Cumhuriyetçi hareketin temel taleplerinin silah yerine demokratik siyaset ve müzakere yoluyla savunulmasına imkân verdiğini anlattı.
Bugün Sinn Féin açısından Hayırlı Cuma Anlaşması, İrlanda’nın anayasal geleceğinin demokratik yöntemlerle tartışılabileceği bir siyasi alan açmış durumda. Kearney, birleşik İrlanda hedefinin demokratik siyaset, müzakere ve halkın iradesiyle gerçekleştirilmesi gerektiğini savunuyor. Brexit’in de Kuzey İrlanda’nın anayasal geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden canlandırdığı görüşünde.
Hayırlı Cuma Anlaşması’nın önemli düzenlemelerinden biri de Kuzey İrlanda’nın anayasal statüsünü rıza ilkesine bağlamasıydı. Buna göre Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık içinde kalması ya da birleşik İrlanda’nın parçası olması, halkın çoğunluğunun iradesine bağlı. Böylece uzun yıllar silahlı çatışmanın merkezinde bulunan İrlanda’nın birliği meselesi, çözüme kavuşturulmuş olmaktan çok, demokratik yollarla ele alınabilecek bir siyasi mesele hâline getirildi.
Görüşme sırasında Jane Morrice ile Kearney arasında yaşanan kısa bir tartışma da bu durumu oldukça somut biçimde gösterdi. Kearney, referandum mekanizmasını değerlendirirken Birleşik Krallık hükümetinin rolünü eleştirdi ve olası bir referandumun sonucuna ilişkin iyimser bir yaklaşım ortaya koydu. Aynı toplantıda bulunan Jane Morrice ise bu değerlendirmeye itiraz ederek farklı bir siyasi tablo çizdi. Bu kısa gerilim taraflar arasında hala bir uzlaşının oluşmadığının da göstergesi gibiydi.
Kuzey İrlanda’da barış, tarafların geçmişte savundukları siyasi hedeflerden vazgeçmeleri üzerine kurulmamıştı. Birleşik İrlanda’yı savunanlar bu hedeflerini sürdürüyor; Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık içinde kalmasını isteyenler de kendi siyasi tercihlerini koruyorlar. Değişen, siyasi farklılıkların ortadan kalkması değil, bu farklılıkların hangi yöntemlerle sürdürüleceği olmuştu.
Bir zamanlar silahlı çatışmanın en temel nedenlerinden biri olan anayasal gelecek meselesinin bugün parlamentoda, seçimlerde, kamuoyunda ve olası bir referandum üzerinden tartışılıyor olması, Kuzey İrlanda barış sürecinin önemli dönüşümlerinden biri olarak karşımızda duruyordu.
İkinci gün boyunca dinlediğimiz üç isim böylece barışın birbirinden farklı üç boyutunu görünür hâle getirdi. Jane Morrice kadınların kendilerine siyasi alan açarak müzakere sürecine nasıl müdahil olduklarını; Tara Grace Connolly barışın içinde yetişen yeni kuşağın beklentilerini; Declan Kearney ise geçmişte çatışmanın merkezinde bulunan siyasi hedeflerin demokratik zeminde nasıl varlığını sürdürebildiğini anlattı.
Bu üç farklı anlatıyı da aynı ortak zeminde dinleyebilmek sürecin başarısını göstermesi açsından önemliydi.




